La chiave dell’arte di Poznan | La Villa
5.05.2026 - 23.05.2026
Villa Farsetti, Santa Maria di Sala, Wenecja
Kuratorzy: Maciej Kurak, Mateusz Bieczyński
Prace: Ona i Ja, technika mieszana (2025)
______________________________________________________________________
„La Villa” to projekt wystawienniczy realizowany w historycznej przestrzeni Villa Farsetti w Santa Maria di Sala koło Wenecji, prezentujący środowisko artystyczne Poznania we Włoszech w czasie trwania Biennale. Wystawa ma charakter wielogłosowego portretu lokalnej sceny sztuki, ukazanego w międzynarodowym kontekście, i stanowi zarazem kontynuację współpracy zapoczątkowanej w 2024 roku pomiędzy Wenecją a Poznaniem. Jej założenia wyrastają z dialogu zainicjowanego przez włoskiego architekta Marina Zancanellę, którego refleksja nad pamięcią miejsca, morfologią miasta i ciągłością europejskiej tradycji architektonicznej doprowadziła do sformułowania koncepcji „światów równoległych”. Punktem wyjścia dla projektu jest przekonanie, że Poznań i Wenecja, mimo odmiennych uwarunkowań historycznych i geograficznych, uczestniczą w tej samej historii form, idei i przepływów kulturowych. Związki między tymi miastami nie są rozumiane jako proste podobieństwo stylistyczne, lecz jako świadectwo długiego trwania procesów cywilizacyjnych, obejmujących architekturę, rzemiosło, organizację przestrzeni oraz krążenie wzorców kulturowych w Europie. W tym sensie architektura i sztuka stają się narzędziami porównawczego odczytywania miasta poprzez inne miasto.
Projekt osadzony jest jednocześnie w szerszej refleksji nad relacją centrum–peryferie, odwołującej się do myśli m.in. Fernanda Braudela, Immanuela Wallersteina, Giovanniego Arrighiego, Jana Sowy, Witolda Kuli i Piotra Piotrowskiego. Wystawa pokazuje, że wpływy kulturowe nie są zjawiskiem neutralnym, lecz pozostają związane z historycznymi układami dominacji gospodarczej i politycznej. Wenecja, jako dawny ośrodek akumulacji kapitału i prestiżu kulturowego, staje się tu ważnym punktem odniesienia dla namysłu nad tym, jak wzorce wytwarzane w centrach były implementowane na peryferiach i półperyferiach Europy, także w Europie Środkowo-Wschodniej. Jednocześnie projekt nie zatrzymuje się na diagnozie zależności, lecz wskazuje na możliwość twórczej asymilacji, reinterpretacji i przekształcania zapożyczonych form w nowe jakości o potencjale uniwersalnym. W tym ujęciu „La Villa” nie jest wyłącznie zagraniczną prezentacją poznańskich artystów, ale próbą zbudowania platformy dialogu między lokalnością a wspólnym europejskim imaginarium. Projekt proponuje spojrzenie na kulturę jako na sieć historycznych relacji, migracji idei, artystów, form architektonicznych i modeli edukacyjnych. Odrzuca wizję jednolitej, hierarchicznej Europy na rzecz Europy rozumianej jako przestrzeń współtworzoną przez różnice, asymetrie i wzajemne odniesienia.
Istotnym elementem koncepcji wystawy jest również transformacja klasycznych wartości akademickich. Akademizm nie jest tu traktowany jako zamknięty zbiór stylistycznych reguł, lecz jako historyczny język organizowania przekazu wizualnego, który może zostać poddany reinterpretacji. Tradycyjne kategorie, takie jak pejzaż, portret, martwa natura, akt, tematy historyczne, religijne czy mitologiczne, zostają odczytane na nowo w świetle współczesnych problemów społecznych, politycznych i kulturowych. Pejzaż staje się zapisem napięć między człowiekiem, naturą i urbanizacją; portret — polem refleksji nad tożsamością, widzialnością i cielesnością; martwa natura — komentarzem do materialności, konsumpcji i kryzysu późnego kapitalizmu; mitologia zaś — narzędziem analizy współczesnych systemów symbolicznych, mitów narodowych i medialnych narracji. Wystawa akcentuje specyfikę doświadczenia Europy Środkowo-Wschodniej, wskazując, że lokalna historia — także doświadczenie państwa komunistycznego i związanych z nim form kulturowej asymilacji — może być źródłem wartości wykraczających poza lokalność. Przepracowanie tych doświadczeń nie ma służyć budowaniu zamkniętej tożsamości ani prostemu odrzuceniu wpływów zewnętrznych, lecz tworzeniu horyzontalnego modelu kultury, opartego na świadomym przekształcaniu dziedzictwa i włączaniu go w proces uspołecznienia. W tym sensie sztuka jawi się jako praktyka współodpowiedzialna za kształtowanie relacji społecznych, świadomości i bardziej demokratycznych form wspólnoty.
Maciej Kurak, Mateusz Bieczyński
______________________________________________________________________
______________________________________________________________________